Μνημειøκλασία: Εργαστήριο Αντι-αποικιακής Φαντασίας

Μνημειøκλασία: Εργαστήριο Αντι-αποικιακής Φαντασίας

To dëcoloиıze hellάş και η Ομάδα Εργασίας για Μνήμη-Μνημεία

προσκαλούν ερευνητές, ακτιβιστές και καλλιτέχνες στο:

Μνημειøκλασία

Συζητήσεις

Ομάδες ανάγνωσης

Ασκήσεις

Συνεργατικές δράσεις

Πλαίσιο

Το καλοκαίρι του 2020 γίναμε μάρτυρες του βανδαλισμού δημόσιων μνημείων που τιμούσαν ιδιοκτήτες σκλάβων, υποστηρικτές της λευκής υπεροχής, αποικιακούς εξερευνητές και εθνικούς ήρωες σε διάφορες τοποθεσίες ανά τον κόσμο. Αυτές οι θεαματικές πράξεις βανδαλισμού διέρρηξαν τα θεμέλια του δυτικού αρνητισμού, (ξανα)φέρνοντας στο κριτικό δημόσιο βλέμμα τα εγκλήματα της αποικιοκρατίας, της γενοκτονίας, της δουλείας, του καπιταλισμού, της πατριαρχίας, του ρατσισμού και του ιμπεριαλισμού, εγκλήματα που εγγράφτηκαν με ποικίλους τρόπους στις ιστορικές κληρονομιές και στη σύγχρονη σημασία των μνημειακών προσώπων που βρέθηκαν στο στόχαστρο. Ως απο-αποικιακή τροπικότητα ιστορικής αποκατάστασης, ο βανδαλισμός αποκαλύπτει τον βαθμό στον οποίον, σε μια ελαφρά παράφραση του γνωστού αφορισμού του Walter Benjamin, «δεν υπάρχει μνημείο πολιτισμού που να μην είναι ταυτόχρονα μνημείο βαρβαρότητας».

Παρότι, όπως πολλοί και πολλές έχουν παρατηρήσει, αυτές οι πρακτικές απο-αποικιακής εικονοκλασίας έχουν προδρόμους –πλέον και πολλούς συνεχιστές– σε διάφορα ιστορικά και γεωγραφικά περιβάλλοντα, το στοιχείο που ήταν μάλλον πρωτοφανές ήταν οι ριζωματικές συνδέσεις ένταξης και κριτικής οι οποίες σφυρηλατήθηκαν στα διάφορα συμφραζόμενα βανδαλισμού. Τα βανδαλισμένα μνημεία έχουν μετέπειτα γίνει κόμβοι δικτύωσης όπου μεταφέρονται αιτήματα για κοινωνική, φυλετική και ιστορική δικαιοσύνη, καθιστώντας σαφές ότι η λευκή υπεροχή είναι ένα παγκόσμιο σύστημα εξουσίας το οποίο θα πρέπει να αναλυθεί –και να αμφισβητηθεί συλλογικά– σε σχέση με τις διεθνικές διαδικασίες τις οποίες έχει θέση σε κίνηση –και συνεχίζει να εκμεταλλεύεται– ο αποικιακός εξορυκτισμός της Δύσης.

Ο στόχος του εργαστηρίου αυτού είναι να συνδέσει με το ελληνικό συγκείμενο τις δημιουργικές και κριτικές πρακτικές, τις συζητήσεις και τις μορφές ακτιβισμού που μετασχηματίζουν τα μνημειακά τοπία σε διάφορους τόπους ανά τον κόσμο, και ταυτόχρονα να προσπαθήσει να διαβάσει τις ελληνικές παραδόσεις βανδαλισμού (πολιτικές και καλλιτεχνικές) ως τροπικότητες πολιτικής δράσης και ιστορικής συνειδητοποίησης. Τι χρειάζεται για να αναγνωρίσουμε –και να αμφισβητήσουμε– τις αμοιβαίες σχέσεις και μυθολογίες που συνδέουν το ελληνικό έθνος-κράτος με τις αποικιακές κληρονομιές της Ευρώπης; Ένας ιδιοκτήτης σκλάβων να τιμάται ως φιλέλληνας; Μια εθνοκάθαρση που τελέστηκε από έναν εθνικό ήρωα;

Την ίδια στιγμή, καθώς σκεφτόμαστε γύρω από τους τρόπους με τους οποίους παράγεται και διατηρείται η κοινωνική αορατότητα και μη ακουστότητα μέσω των κρατικά εγκεκριμένων μνημειακών πλαισίων, αναρωτιόμαστε αν η αντιαποικιακή φαντασία απαιτεί από εμάς να ακονίσουμε την προσοχή μας σε εικόνες, ήχους και κινήσεις του ζώντος δημόσιου χώρου της Αθήνας και, ευρύτερα, των βαλκανικών και μεσογειακών διαδρομών. Πώς μπορούμε να ανακουφίσουμε τα ίχνη των ad hoc μνημονικών τελετών των ανθρώπων που μνημονεύουν όσους και όσες σκοτώθηκαν από το κράτος και τους «κυρίαρχους πολίτες» – να αναδείξουμε τις συμφύσεις, τις συναθροίσεις και τις καταλήψεις φυσικών ή ψηφιακών χώρων που δημιουργούνται από πενθούντες και πενθούσες που αντιστέκονται στους καταστατικούς αποκλεισμούς και την καταστολή που επιβάλλονται από την επίσημη μνημειακή τάξη; Πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το υλικό αυτό για να φανταστούμε εκ νέου τα μνημεία και να τα σχεδιάσουμε ως απελευθερωμένα μνημεία –ενδεχομενικά, εφήμερα, νομαδικά, μετασχηματιστικά, όχι «χαραγμένα σε πέτρα»– αναγνωρίζοντας μη καταγεγραμμένες και μη υπολογισμένες απώλειες, πιθανές ιστορίες, τον καθημερινό ηρωισμό της αλληλεγγύης και της συνύπαρξης, τα συμπεριληπτικά μέλλοντα;

Εν συντομία, η μνημειοκλασία σχετίζεται με την αποκάλυψη των αμετανόητων εγκλημάτων του εθνικισμού και της εσωτερικευμένης αποικιοποίησης, εγκλημάτων που μένουν κρυμμένα στην κοινή θέα πίσω από το πέπλο της ευρωπαϊκής ευπρέπειας, του νόμου και της τάξης. Σχετίζεται επίσης με τη διάρρηξη των αποικιακών κληρονομιών, των επιστημολογιών που χρησιμοποιούμε και που δημιουργούν σύνορα ανάμεσα στην ακαδημαϊκή γνώση και τον ακτιβισμό, στην καταγραφή και την εικασία, στο παρελθόν και το παρόν, στον ρεαλισμό και την τέχνη.

Μορφή

Το εργαστήριο θα διεξαχθεί σε υβριδική και δίγλωσση μορφή (διά ζώσης και online / σε ελληνικά και αγγλικά) το φθινόπωρο του 2021 (Οκτώβριο με Δεκέμβριο). Από αρχές Οκτωβρίου έως αρχές Νοεμβρίου 2021, οι συμμετέχοντες κι οι συμμετέχουσες θα κληθούν να παρακολουθήσουν διαδικτυακά σεμινάρια, να μελετήσουν κείμενα και να εμπλακούν σε σύντομες περιπατητικές/ακουστικές ασκήσεις που σχετίζονται με τη θεματική της απο-αποικιοποίησης της μνήμης και των μνημείων στο ελληνικό συγκείμενο. Θα συσταθούν υποομάδες ανάλογα με τις συνέργειες που θα προκύψουν μεταξύ των συμμετεχόντων. Το σύνολο της ομάδας θα συναντηθεί για ένα εντατικό ημερήσιο εργαστήριο (4 ωρών) στο πλαίσιο του συμποσίου του dëcoloиıze hellάş, όπου και θα γραφτεί ένα «μανιφέστο» το οποίο θα παρουσιαστεί στο συμπόσιο και θα συζητηθούν ιδέες για μια δράση της ομάδας που θα στηθεί τον Δεκέμβριο ή τον Ιανουάριο σε κάποιο δημόσιο χώρο στην Αθήνα.

Συμμετοχή

Το εργαστήριο είναι ανοιχτό σε όσους και όσες ενδιαφέρονται για τη θεματική του και είναι διαθέσιμοι/ες να ακολουθήσουν το πρόγραμμα των σεμιναρίων, των ασκήσεων, του εργαστηρίου και της τελικής συλλογικής δράσης. Ελπίζουμε να συσταθεί ένας διαθεματικός και διεθνής κύκλος κοινωνικών ερευνητ(ρι)ών, ακτιβιστ(ρι)ών, και καλλιτεχνών που θα είναι ανοιχτοί/ές στον πειραματισμό και στην αλληλομάθηση. Ο μέγιστος αριθμός συμμετεχόντων στο εργαστήριο είναι ~20. Αν κριθεί αναγκαίο, θα γίνει επιλογή η οποία θα έχει στόχο να πετύχει τη μεγαλύτερη δυνατή ποικιλομορφία αναφορικά με το υπόβαθρο και τα ενδιαφέροντα των συμμετεχόντων. Κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου θα τηρηθούν όλοι οι υγειονομικοί κανόνες.

Δεν υπάρχει κόστος συμμετοχής.

Σημείωση

Το εργαστήριο θα έχει έδρα την Αθήνα, και ιδανικά θα περιλαμβάνει ορισμένες διά ζώσης συναντήσεις, ανάλογα και με την πορεία της πανδημίας. Η τελική δράση θα γίνει στην Αθήνα. Όλες οι δραστηριότητες θα μεταδίδονται ζωντανά μέσω Zoom. Σχετικά πειράματα θα γίνουν και σε άλλα μέρη της Ελλάδας –στον Βόλο, στα Ιωάννινα, στη Θεσσαλονίκη, στη Σύρο και στην Κρήτη– ελπίζουμε στο μέλλον και αλλού στην Ελλάδα ή και πέρα από αυτή.

Όσοι και όσες ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν θα πρέπει να συμπληρώσουν τη φόρμα που θα βρουν εδω μέχρι τις 1 Οκτωβρίου.

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Εβδομάδα 1η (16 & 17 Οκτωβρίου)

ΣΑΒΒΑΤΟ

Πηνελόπη Παπαηλία & Χρήστος Ζήσης: Ριζοσπαστικοποιώντας τη μνήμη: Εισαγωγή, βασικές έννοιες, πρακτικές [18.30-20.30μμ, διαδικτυακά, ώρα Eλλάδας]

ΚΥΡΙΑΚΗ

Γιώργος Μάντζιος & Τζιν Ρέι: Ο βανδαλισμός ως τροπικότητα απο-αποικιοποίησης [18.30-20.30μμ, διαδικτυακά, ώρα Ελλάδας]

Εβδομάδα 2η (23 & 24 Οκτωβρίου)

ΣΑΒΒΑΤΟ

Φόρουμ Συριακής και Ελληνικής Νεολαίας και η κολεκτίβα akoo-o, συντομισμός Θωμάς Γουέστερν: Ακούγοντας τον ήχο μιας αντιαποικιακής Αθήνας [Αθήνα και διαδικτυακά, η ώρα θα ανακοινωθεί]

ΚΥΡΙΑΚΗ

Αλέξης Φιδετζής & Σύνθια Μαλακάση, Ήρωες και κόκκαλα, σε συνεργασία με Atopos CVC [Αθήνα, ώρα θα ανακοινωθεί]

Εβδομάδα 3η (30 Οκτωβρίου)

ΣΑΒΒΑΤΟ

Τζένη Μαρκέτου, Όλγα Τουλούμη, Τζίλη Τραγανού: Απο-αποικιοποίηση, τέχνη/αρχιτεκτονική και δημόσιος χώρος, σε συνεργασία με Serious Games/Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων [διαδικτυακά, η ώρα θα ανακοινωθεί]

KΥΡΙΑΚΗ

Ομάδας εργασίας «Μνήμη-Μνημεία»: Γράφοντας το μανιφέστο & σχεδιάζοντας τη δράση [Αθήνα, 15.00-19.00 μμ]

Εβδομάδα 4η (4-7 Νοεμβρίου: ΣΥΜΠΟΣΙΟ)

Μέρα θα ανακοινωθεί

Συμμετέχοντες και συμμετέχουσες στο εργαστήριο, Παρουσίαση του μανιφέστου

Δεκέμβριος (ημερομηνία θα συναποφασιστεί)

Συλλογική δράση σχεδιασμένη από τους συμμετέχοντες και τις συμμετέχουσες [Αθήνα]